zondag 25 september 2016

2016-09-18 Einde theezakje experiment.

Weer     : Zonnig Wind NNO 3 bft.
Duikers : Marco, Dean, Walther, Axel 
Doel     : Metingen, mosselen op bodem bekijken, TBI stations ophalen, Rietbladeren verzamelen.
Duur    :  85 minuten
Lucht temp  : 20 Celsius
Water temp :  9 Celsius minimum.
Fauna    : snoek, karper, paling, baars.
Flora :   Voornamelijk nog waterpest.

Thermocline: Op 9 meter
Vislood: 6 gram 

Zichtmetingen 
·  Dutchi op 3 mtr =   3,0 meter.
·  Secchi op 3 mtr =  4,0 meter.
·  Dutchi op 6 mtr =   5,0 meter.
·  Secchi op 6 mtr =  6,0 meter.
·  Dutchi op 9 mtr =   5,0 meter.
·  Secchi op 9 mtr =  6,0 meter.
·  Secchi verticaal =  4,3 meter (met duikmasker)
-  Secchi verticaal =  4,2 meter (Normale Secchi meting)

Forel-Ule waterkleur
Omstandigheden  = Zonnig
Tijdstip meting = 12:30 uur
Schaal strip = 11  


Zie het log voor de details.
Zie alle foto's van deze duik.

Opmerkingen:

Netlake 
Naast vele andere duikgroepen verzamelen wij data voor Netlake Citizen Science. Samen met het NIOO Nederlands Instituut voor Ecologie zijn betaalbare en laagdrempelige experimenten ontwikkeld die volgens vastgestelde protocollen en materialen moeten worden uitgevoerd.
Door die protocollen zijn de gegevens goed te gebruiken door wetenschappers.
Wil je meer weten over dit ontzettende leuke project of er zelf aan deelnemen?
Ga dan naar: https://nioo.knaw.nl/en/Netlake-Citizen-Science


- Het TBI (Tea Bag Index) experiment is echter ontwikkeld door het team van www.teatime4science.org door theezakjes in de grond te plaatsen voor 90 dagen. Dat is trouwens ook ontzettend leuk voor scholen. 
Wij moeten de zakjes onder water plaatsen met een temperatuur logger erbij.
Met een weegschaal die tiende grammen aankan, meten we het gewicht van een zakje rooibos en groene thee vóórdat ze het water in gaan en na 90 dagen doen we dat weer.
Het verlies in gewicht zegt wat over de afbraak van organisch materiaal in water. Met de afbraak komen er onder andere voedingstoffen en CO2 vrij. Een plas of meer kan ook CO2 binden of bufferen, maar ook uitstoten. Dit experiment is een middel om daar inzicht in te krijgen.


- Rietblad breedte meten.
De breedte van het derde blad vanaf de top van een rietstengel en zo neem je 10 monsters. Hoe breder het blad, hoe meer voedingsstoffen er mogelijk zijn opgenomen. 
Walther plukt rietbladeren
- Microplastics
Dit is een hot topic omdat je het overal in het nieuws terug ziet, maar komt het eigenlijk ook in zoet water voor?
Om daar achter te komen, moet je met een 60 dernier panty een sleepje trekken van 50 meter langs het water oppervlak. Die panty droog je dan weer en stuur je op naar het NIOO.


Microplastics opvangkous

- Secchi diepte
Het meten van doorzicht of transparantie in de Bosplas doen we al een tijd op het horizontale vlak op verschillende dieptes, maar biologen zijn vooral geïnteresseerd in het verticaal doorzicht. Hoe ver dringt daglicht door in de waterkolom, zodat waterplanten er nog kunnen leven. Omdat het restaurant op zondag gesloten is moest ik een alternatief vinden om een verticale meting te doen. Nu doe ik dat door mij zelf aan de railing op te trekken, zodat de spiegelingen van het water minimaal zijn en dat gaat ook prima.
Secchi disk meting


- Waterkleur
De kleur van water zegt wat over het hoeveelheid voedingsstoffen in het water.
Blauw water bevat weinig voedingsstoffen, groen water ligt in het midden en bruin water zit vol met voedingsstoffen. De Haarlemmermeerse bosplas zit rond de 11 op de schaal 
van 1 t/m 22.
Een sloot zit vaak hoger rond de 18, maar ook de Zegerplas is een 18.





- Veel taken.
Het is dan eindelijk zo ver en eigenlijk een week te laat, maar ja het kon even niet anders.
Vandaag moeten we een hoop doen. Blauwalg waarschuwing is nog steeds van kracht bij het Zuidstrand, maar het water is aan de noordzijde helder en vrij van blauwalg vlokjes.
De daglicht periode wordt ook met de dag korter en dat is van invloed op de blauwalgen, die juist daglicht nodig hebben.

We bespreken het plan van aanpak en verdelen de taken.

- Meetpunten
We hebben zes van de zeven stations en De SETL platen gefotografeerd.
Dean en Walther hebben de zichtmetingen gedaan op station mp1 / mp2 / mp3

- Bodem bekijken op 12-14 meter en mosselgroei in beeld brengen
De blauwalg periode heeft wel zijn sporen nagelaten op de bodem.
Er ligt een dikke stoffige grijze deken.
De purperbacteriën die wij op 4 september zagen zijn weg. Sommige mosselen zijn overdekt met sediment, terwijl andere net aan wel bloot liggen.
Het is dus een wisselend beeld wat ook per diepte wat verschild.
Terwijl de ene mossel helemaal open is alsof ie gekookt is, vind ik een andere met de sifon helemaal uitgestrekt en zo heb je dus ook veldjes met dode mosselen en velden met levende mosselen die tevens vol met jonge mosselen zit.

Stoffige deklaag

Mosselen die die vrij liggen.


Quaggamosselen met uitgestoken sifons
Op 4 september was het op 4 meter op diepte al enorm donker, maar nu dringt het daglicht veel dieper door en dat zie je terug in het verticale doorzicht. 1,20 meter op 4 september ten opzichte van 4,30 meter nu.
Een monstertje van die grijze massa onder de microscoop laat slechts ragfijne naaldjes van bacteriën zien.
Bacterie filament


Op zoek naar station MP4
Nadat we over de bodem hebben rond gekeken gaan we ondieper en daar voel je op circa 7 meter diepte de sprong laag. Precies boven erboven zitten een laag met met zeer actieve watervlooien en roeipootkreeftjes. Omdat we toch lekker op weg zijn kunnen we net zo goed station MP4 meenemen, maar omdat het zicht bijzonder wisselt van redelijk tot intens slecht, wordt het een hele opgave. Daarnaast verdwijnt het kwadrant MP4 steeds weer onder bladeren en sediment. Gelukkig staat er een stok in. Uiteindelijk vind ik 'm en voel met mijn hand in de modder naar het frame en ja hoor. het is 'm!

Zwemmende langs de rietkraag komen we suffe palingen en een snoek tegen. Palingen hebben vaker een slijmerige stoflaag op de huid liggen, maar dat had ik bij een snoek nog niet eerder gezien. Het lijkt erop alsof vissen en tweekleppigen het toch even moeilijk hebben gehad. 

Onderweg komen we ook veel lege korfmosselschalen tegen.

Snoek met een stoflaagje
Lege korfmossel schalen











Rietblad meting.
We komen langs de verste rietkraag boven water. Ik start met het verzamelen van 10 rietbladeren. Dat moet telkens het derde rietblad onder de top zijn. De ene is breder dan de ander, maar ik probeer om de zoveel stappen een blad te plukken.

Walther zal zo de andere rietkragen meenemen.


Theezak stations uitgraven.
Er is één visje die het erg moeilijk heeft gehad en daarvoor moeten we het station ontwerp voortaan visvriendelijker maken. Een baarsje heeft zich namelijk vast gezwommen in het kippengaas. Dit kan natuurlijk niet. 


Sorry
Theezak station













We graven de stations uit de bodem en nemen ze zwemmend mee. We vinden nog een hengeltopje en zwemmen langs twee stations en een fotopunt die we gelijk ook meenemen.
Zo dan is het nog niet klaar, maar ik heb wel trek gekregen in een bak koffie.

Terwijl Walther nog twee rietkragen gaat plukken, toog ik het water in met de Secchi schijf en waterkleurmeter. 
De theezakjes druppelen uit, het zonnetje schijnt, de plas ligt er weer mooi bij en herstelt weer, bakkie koffie, eigen gemaakte flapjack en een super geolied team...wat kan een mens zich nog meer wensen.

Film opnamen 
Marco wil nog graag wat opnames maken waarbij ik vertel over de de theezakjes in het Engels. Godsamme da's waar ook en zeker niet mijn favoriete onderdeel, want mijn "voor de camera modus" hapert te vaak.
We zoeken een geschikte plek. Marco zegt nog; 'Duidelijk en hard praten' oké?
Uhm ja nou daar gaat ie.
Welcome to Blablabla blêh murmelmurmel. Nou ja het moet een paar keer over als ineens bij V&M keiharde Griekse muziek wordt gedraaid. Het moment is weg en het opgenomen materiaal is wat je noemt, zonde van je schijfruimte.

Het meten van 36 zakjes
Eenmaal thuis begint het systematisch los knippen van de theezakjes, want niet elk label is meer 100% leesbaar. Daarna moeten ze gespoeld en gedroogd worden.
Na een week drogen heb ik de zakjes nog voor zover mogelijk stofvrij getikt. De zakjes die onder het sediment zaten, zaten nog vol met fijne zandresten. Daarna heb ik alles gewogen en genoteerd in de lijst. Er waren twee zakjes verdwenen.
Drogen

Theezakje met infiltranten









Toen bleek wel dat er toch wat levensvormen waren die zich in een ei of larvaal stadium in het theezakje hebben weten te werken.
Dat waren vlokreeften, Dreissena mosselen en slakjes.
Die hebben zich waarschijnlijk heerlijk volgegeten onder bescherming van het zakje, maar eenmaal gegroeid, komen ze er niet meer uit.
Groene thee
Rooibos thee
Slakken, mosselen en vlokreeften.
Toen alles gemeten was heb ik een gemiddeld gewichtsverlies berekend. Je zou zeggen dat rooibos thee minder verteerd dan groene thee. Dat klopt ook, Het scheelt 0,4 gram en of dat veel is of weinig kan ik niet beoordelen.
Gemeten is het bruto gewicht inclusief zakje.
Het zakje zelf weegt circa 0,16 gram.

18 zakjes Rooibos thee gemiddelden
Startgewicht 2,0 gram
Eindgewicht 0,9 gram
Verschil 1,1 gram.

18 zakjes Groene thee gemiddelden
Startgewicht 1,87 gram
Eindgewicht 0,3 gram
Verschil 1,5 gram. 

Hoe deze getallen zich gaan vertalen naar afbraak en CO2 productie horen we hoop ik later van het NIOO alsmede de uitslagen van de andere proeven die we uitgevoerd hebben.
Dit spreadsheet bevat alle resultaten die wij de afgelopen tijd voor Netlake hebben verzameld.



zondag 4 september 2016

2016-09-04 Blauwalg waarschuwing v/a 31-08-16

Weer     : Wisselend bewolkt Wind West 4 bft.
Duikers : Thijs, Axel 
Doel     : Metingen.
Duur    : 53 minuten
Lucht temp  : 19 Celsius
Water temp :  6,5 Celsius minimum.
Fauna    : paling, baars,jonge pos, jonge (snoek)baars, massa's watervlooien op 5-6 mtr.
Flora :   Fonteinkruiden, Waterpest, 
Verder: Anabaena species, Ceratium hirundinella

Thermocline: Op 7-8 meter zit de meest voelbare.
Vislood: 0 gram 


Zichtmetingen 
·  Dutchi  op 3 mtr =   1,0 meter.
·  Secchi op 3 mtr =  1,3 meter.
·  Dutchi  op 6 mtr =   3,5 meter.
·  Secchi  op 6 mtr =  3,5 meter.
·  Dutchi  op 9 mtr =   2,3 meter.
·  Secchi op 9 mtr =  3,3 meter.
·  Secchi verticaal =  1,3 meter (met duikmasker)
-  Secchi verticaal =  1,2 meter (Normale Secchi meting)

Forel-Ule waterkleur
Omstandigheden  = Wisselend bewolkt
Tijdstip meting = 10:22 uur
Schaal strip = 10
Eyeonwater app = 12


Zie het log voor de details.
Zie alle foto's van deze duik.

Opmerkingen:

Er was erg slecht weer voorspeld met onweer en héél veel regen, maar het blijkt wel weer dat het grillige Nederlandse weer zich domweg niet laat voorspellen. Ik kijk er al niet meer naar, anders was ik vanwege het verwachte onweer onterecht thuis gebleven. 
Ik rij met een zonnetje en een donkergrijze lucht aan de kust naar H'bos. Thijs is er al en had me al verteld van de blauwalg waarschuwing die sinds 31-08-2016 van kracht was.
Best wel apart, dat ik op 27 augustus nog zwom aan het zandstrand en waarbij de eerste foto mijn uitzicht was. Het water was wel bizar warm 24 Celsius, terwijl het nu al weer gezakt is naar 20,5 Celsius. 
Uitzicht 27 augustus. Blauwalg is al duidelijk te zien.
Nu ziet er er een tikkie anders uit.
Uitzicht 4 september. vlokjes zijn fijner geworden met verdikte snotjes
20,5 Celsius
Op zwemwater.nl is nu ook te zien dat de nivo's van Intestinale enterococcen en E.Coli laag zijn. (Zogenaamde poep bacteriën)
Dus in dit geval gaat het ook echt om blauwalg (Cyanobacteriën). 




Hoe zien deze er dan uit? Deze kleine groene vlokjes zijn te klein om het met het blote ook te kunnen zien. Onder de microscoop 120x vergroot zijn het kleine kralenketting spiraaltjes met een bolletje ertussen. In de bolletjes (Heterocysten) wordt stikstof opgeslagen. 
Deze soort kan dus neurotoxines produceren die onder andere huidirritatie, maag en darmklachten veroorzaken.


Anabaena belicht van onderaf 120x vergroot

Anabaena belicht van bovenaf 120x vergroot

Duiken
Daarom moeten we wel uitkijken dat we geen water binnenkrijgen. De bodem bij de instap is al niet eens te zien, dus dat beloofd wat.
Vooraf heb ik met Thijs besproken wat er gedaan moet worden. We gaan eerst de SETL platen fotograferen. Op een meter of 3 gaan we richting paviljoen. Het lijkt wel of mijn lamplicht in een zwart gat verdwijnt. Thijs zijn lamp zie ik maar net aan. Een paling schiet op nog geen halve meter voor mij weg. Voor wij het weten zitten we tegen het damwand profiel van het paviljoen. Zodra we onder de 5 meter komen, wordt het zicht beter en massa's watervlooien dansen in mijn lichtbundel.Veel schooltjes met baarsjes en snoekbaarsjes. Heipaal en ja nog eentje en dan... geen heipaal meer. huh?? Het is donker op 5-6 meter, maar als we wat stijgen zie ik heel flauwtjes wat daglicht. We stijgen op en we zijn het paviljoen in een oogwenk 10 meter voorbij gezwommen! Via de oppervlakte zwemmen we naar de SETL platen. Thijs moet bijschijnen met zijn lamp, want op een halve meter diepte is er te weinig daglicht voor een goede foto. We werken de platen zo af en gaan afdalen.

Groene sponzen
Op circa 2 meter diepte zitten op de meetpaal groene sponzen die normaal crème tot roze van kleur zijn. Dat komt waarschijnlijk doordat ze de blauwalg opnemen, want ik heb het al eerder gezien dat een spons na een blauwalg periode weer z'n originele kleur terug kreeg.

Spons met groene verkleuring.

Reeks foto's van MP2S laat dat goed zien, dat eind juli 2014 in 7 dagen tijd de spons groen werd en een maand later (eerder kon ik er niet bij) weer schoon was. In die periode waren er ook verhoogde concentraties bacteriën.



We zakken verder af naar MP1 op 3 meter diepte. Het kost moeite om foto's te maken vanwege het slechte zicht en het gebrek aan daglicht.
Thijs is snel klaar met het meten. Dat is het voordeel van slecht zicht.
Ik zak af naar MP2 op 6 meter, waar we 3 fotopunten hebben. Ik maak foto's en voer de meting uit terwijl Thijs naar MP3 gaat om daar metingen te doen op 9 meter diepte.
De temperatuurdaling geeft je op 7-8 meter wel een klap in je gezicht van 19 naar 10 graden en als dat nog niet genoeg is komen we op 14 meter diepte bij de bodem waar het een winterse 6,5 graden Celsius is. 

Purper
Op de bodem ligt een grijze laag met witte draderige bacteriën en het wordt helemaal vreemd als we even ten zuiden van de paal gaan. 
Zie ik nu een rode gloed? Ik morrel wat in de bodem en een roodroze rode inkt komt vrij. Purperbacteriën? en dat betekent een zekere mate van plaatselijke "Zuurstofloosheid" 
In Hemmoor zie je bij Einstieg 4 ook van deze paarse tot rood roze mistige poeltjes, alleen hier ligt al weer een laagje op.
Het is net een foto uit een ver melkwegstelsel, maar dit is slechts op afstand van 12 kilometer horizontaal en 14 meter verticaal van huis.


(Rode) Purper bacteriën met daarop andere witte bacteriën



Filmpje purperbacteriën


Bacteriën (soort nog onbekend)

Het is een dooie en koude boel en zo stijgen we langzaam naar de 5-6 meter waar echt al het leven zit. Kortom dat is best een kleine donkere zone, waar het waterleven moet zien te overleven, maar wat dus echt bizar is is het aantal watervlooien, welke je in deze laag zo massaal tegen kan komen van tussen de 17-19 Celsius. 

Andere meetstations
Een paling rust verticaal op de staart en kijkt ons eens aan neemt een spurt en weg is ie. 
We gaan eens proberen nog een meetpunt MP5 te vinden en ik kan 'm maar moeizaam vinden. Het licht is hier echt bar slecht en zelfs met lampen is het een drama, maar dan klaart het zicht ineens op en tracht een foto te maken zonder lampen. Het houdt niet over, maar het voldoet.
MP7 ligt in de buurt maar op 4 meter is het in de Noordhoek een melkachtige massa omdat de wind hierop staat denk ik.
Hier hoef je gek genoeg ook niet onder de 7 meter te komen, omdat je dan in een dikke koude mist verdwijnt en dat is frappant, want bij de meetpaal was het vanaf 5 meter en dieper best redelijk zicht.

Waterkleur Forel-Ule en verticaal doorzicht.
Eenmaal weer bovenwater komt Hans naar de oever gelopen om te gaan duiken. "Je kan net zo goed in Geestmerambacht duiken met al die bacteriën!". Hans lacht 'We gaan het zien'.
Er staat op de kant slechts een handje vol duikers.

Tijd voor een waterkleurtje en verticale Secchi diepte .
We stappen weer het water in zonder persluchtuitrusting en zwemmen via de oppervlakte naar het paviljoen.
Ik laat de Secchi disk zakken en meet 1,20 - 1,30 meter. Thijs zit op dezelfde waarde.
De waterkleur via de strip komt op 9-10 uit.
Op de kant zwaait een sidemount duiker hij lacht om het barre slechte zicht en kan het gewoon niet geloven. We kunnen wel zeggen dat augustus toch een maand is met wat minder zicht dan normaal, maar ja in april hoef je hier eigenlijk ook niet te wezen.

Bij de auto gekomen kleden we ons om, maar ik nou ben ik benieuwd wat de waterkleur app aangeeft.
De eyeonwater.org app geeft een hogere waarde. We maken verschillende foto's en metingen.
Je maakt met de app een foto en de app berekend een kleur die in een balk verschijnt, die je dan met de kleuren in de Forel Ule schaal moet matchen.

Dit constateren we.
Selectie 13 maar app corrigeert het naar 12.
Selectie 12 = 12
Selectie 14 (foto Secchi op halve diepte 1,20 / 2 = 60 cm)

Kortom we houden we het op 12.
De onderstaande foto's komen van de website eyeonwater.org.
Met Secchi

Niet ingezoomed

Ingezoomed
Het is wel leuk om dat nu zo eens te bekijken, maar ik vertrouw de app meer dan de kleurkaart en onze ogen. 

Wat gebeurt er de komende periode, want de temperaturen lijken voorlopig niet omlaag te gaan en de purperbacteriën en witte bacteriën op de bodem heb ik sinds het ontstaan van PBhbos in 2011 nog nooit eerder gezien.

We gaan het in ieder geval doorgeven aan het waterschap.